Birincil Kaynaklara Dayalı Kapsamlı Hukuki Analiz

Tarih: 24 Mayıs 2026

Kapsam: 21 Mayıs 2026 tarihli BAM 36. HD kararı ve sonrası

Dayanak: Anayasa, SPK, TMK, TBK, HMK, CHP Tüzüğü ve Kurultay Yönetmeliği

İÇİNDEKİLER

I.    OLGUSAL ÇERÇEVE

II.   BİRİNCİL KAYNAKLAR — UYGULANABİLİR MEVZUAT

       A.  Anayasal Çerçeve

       B.  Siyasi Partiler Kanunu (2820 sayılı Kanun)

       C.  Türk Medeni Kanunu

       D.  Türk Borçlar Kanunu

       E.  CHP Tüzüğü ve Yönetmelikleri

       F.  Yargılama Hukuku Kaynakları

III.  DELEGE YAPISININ HUKUKİ DURUMU

IV.   KURULTAY TAKVİMİNİN YASAL UNSURLARI

       A.  Delege Yenileme Sürecinin Hukuki Yapısı

       B.  45 Günlük Olağanüstü Kurultay Talebinin Engelleri

V.    MAHKEME KARARININ HUKUKİ ZAYIFLIK NOKTALARI

       A.  Nitelendirme Sorunu — Mutlak Butlan mı İptal mi?

       B.  Hak Düşürücü Süre Sorunu

       C.  Anayasa m.79 ile Çatışma

       D.  Anayasa m.69 ile Çatışma — AYM Tekeli

       E.  Ölçülülük İlkesi İhlali (Anayasa m.13)

VI.   HUKUKİ KORUMA YOLLARI VE BEKLETİCİ MESELE

VII.  EYLEM PLANI — HUKUKEN MEŞRU ÇERÇEVE

VIII. SONUÇ VE ÖZET DEĞERLENDİRME

I. OLGUSAL ÇERÇEVE

Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 36. Hukuk Dairesi, 21 Mayıs 2026 tarihinde verdiği kararla Cumhuriyet Halk Partisi’nin 4-5 Kasım 2023 tarihli 38. Olağan Kurultayı ile bu kurultaydan sonra yapılmış tüm olağan ve olağanüstü kurultayları, il ve ilçe kongrelerini ve bu organlarda alınan tüm kararları “mutlak butlan” gerekçesiyle hükümsüz saydı. Kararla birlikte Genel Başkan Özgür Özel, Merkez Yönetim Kurulu, Parti Meclisi ve Yüksek Disiplin Kurulu üyeleri tedbiren görevden uzaklaştırıldı; 37. Olağan Kurultay’da seçilen organlar — başta Kemal Kılıçdaroğlu olmak üzere — göreve iade edildi.

23 Mayıs 2026 itibarıyla durum şudur: Yüksek Seçim Kurulu, CHP’nin mahkeme kararına ilişkin itirazını reddetmiştir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı sicilinde Genel Başkan unvanı Kemal Kılıçdaroğlu adına güncellenmiş, Özgür Özel’in unvanı Grup Başkanı olarak değiştirilmiştir. Özgür Özel, 23 Mayıs günü yapılan kapalı grup toplantısında 110 milletvekilinin desteğiyle CHP Grup Başkanlığına seçilmiş ve mahkeme kararını tanımadığını açıkça beyan etmiştir. CHP’nin banka hesaplarına erişim Ankara 3. Genel İcra Dairesi tutanağı uyarınca Kılıçdaroğlu ekibine devredilmiştir. 38. Kurultay’da delege iradesine müdahale iddialarına yönelik soruşturmada 13 şüpheli gözaltına alınmıştır. Cumhuriyet Halk Partisi karara karşı Yargıtay’a temyiz başvurusunda bulunmuştur ve bu süreç derdesttir. CHP’li büyükşehir belediye başkanları ortak açıklamayla en geç 45 gün içinde olağanüstü kurultayın toplanmasını talep etmiştir.

Bu olgusal çerçeve üzerinde temel hukuki soru şudur: Kurultay ne zaman ve hangi hukuki çerçevede toplanmalıdır?

II. BİRİNCİL KAYNAKLAR — UYGULANABİLİR MEVZUAT

A. Anayasal Çerçeve

Anayasa m.2 — Türkiye Cumhuriyeti’nin temel niteliklerini düzenler; hukuk devleti ilkesi bu hükmün özünü oluşturur. Hukuki güvenlik ve belirlilik ilkeleri bu maddeye dayanır.

Anayasa m.13 — Temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılma rejimini düzenler. Sınırlamaların Anayasa’nın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamayacağı kuralı bu maddede yer alır.

Anayasa m.33 — Dernek kurma özgürlüğünü güvence altına alır. Siyasi parti üyeliği ve faaliyetleri bu özgürlüğün özel görünümü kabul edilir.

Anayasa m.36 — Hak arama hürriyeti ve adil yargılanma hakkını düzenler. Mahkeme kararlarının ölçülü, gerekçeli ve usule uygun olması bu maddenin gereğidir.

Anayasa m.68 — Siyasi parti kurma, partilere girme ve partilerden ayrılma hakkını düzenler. Dördüncü fıkrası siyasi partilerin uymak zorunda olduğu esasları sayar.

Anayasa m.69 — Siyasi partilere ilişkin yargısal denetimi düzenleyen temel hükümdür. Dördüncü fıkra hükmü kesindir:

“Siyasi partilerin kapatılması, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının açacağı dava üzerine Anayasa Mahkemesince kesin olarak karara bağlanır.”

Partilere uygulanacak en ağır yaptırımların (kapatma, devlet yardımından yoksun bırakma) yetkisi münhasıran Anayasa Mahkemesi’ne tanınmıştır.

Anayasa m.79 — Yüksek Seçim Kurulu’nun yetki ve statüsünü düzenler. İkinci fıkra hükmü kesindir:

“Yüksek Seçim Kurulunun kararları aleyhine başka bir mercie başvurulamaz.”

YSK kararlarının kesinliği anayasal güvence altındadır.

B. Siyasi Partiler Kanunu (2820 sayılı Kanun)

SPK m.14 — Büyük kongrenin yapısını düzenler. Hüküm şöyledir:

“Siyasi partinin en yüksek organı büyük kongredir. Büyük kongre, seçilmiş üyeler ile tabii üyelerden oluşur. Seçilmiş üyeler, Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının iki katından fazla olmamak kaydıyla, parti tüzüğünde gösterilen şekilde ve sayıda il kongrelerince seçilen delegelerdir. Tabii üyeler; parti genel başkanı, merkez karar ve yönetim kurulu ile merkez disiplin kurulu üyeleri ve partinin üyesi olan bakanlar ve milletvekilleridir.”

Aynı maddenin ilerleyen fıkrasında genel başkan seçim usulü düzenlenir:

“Parti genel başkanı, büyük kongrece gizli oyla ve üye tamsayısının salt çoğunluğu ile seçilir. İlk iki oylamada sonuç alınamazsa, üçüncü oylamada en çok oy alan seçilmiş sayılır.”

Genel başkanlığın boşalması haline ilişkin hüküm:

“Genel başkanlığın herhangi bir sebeple boşalması halinde, büyük kongre toplanıncaya kadar, merkez karar ve yönetim kurulu partiyi temsil yetkisini kendi içinden seçeceği bir üyeye tevdi eder ve en geç kırkbeş gün içerisinde büyük kongreyi toplantıya çağırır.”

SPK m.20-21 — Parti içi seçimlerin usulünü düzenler. Bu maddelerin emredici hükmüne göre kongrelerce yapılacak seçimler ilgili seçim kurulu başkanının yönetim ve denetimi altında yargı gözetiminde yapılır. Seçim sandık kurullarının oluşumu, oy verme usulü, itirazlar ve sonuçların ilanı bu çerçevede düzenlenmiştir. Seçim sırasında yapılan işlemler ile tutanakların düzenlenmesinden itibaren 2 gün içinde ilçe seçim kurulu başkanına yapılacak itirazlar hakim tarafından aynı gün incelenir ve kesin olarak karara bağlanır.

SPK m.29 — Dernekler Kanunu’nun bu Kanuna aykırı olmayan hükümlerinin parti kongreleri için de uygulanacağını öngörür.

SPK m.74 — Siyasi partilerin mali denetiminin Anayasa Mahkemesi tarafından yapılacağını düzenler.

SPK m.121 — Atıf hükmüdür:

“Türk Kanunu Medenisi ile Dernekler Kanununun ve dernekler hakkında uygulanan diğer kanunların bu Kanuna aykırı olmayan hükümleri, siyasi partiler hakkında da uygulanır.”

C. Türk Medeni Kanunu

TMK m.83 — Dernek genel kurul kararlarının iptaline ilişkin sürelerini düzenler. Toplantıda hazır bulunup karara katılmayan üyeler kararın öğrenildiği tarihten itibaren 1 ay, her halükarda karar tarihinden itibaren 3 ay içinde iptal davası açabilirler. Bu süreler hak düşürücüdür.

Hükmün önemli istisnası şudur: Bu süreler ancak iptal edilebilirlik halleri için geçerlidir. Yokluk ve mutlak butlan halleri süreye tabi değildir; mahkemece resen göz önüne alınır.

D. Türk Borçlar Kanunu

TBK m.27/1 — Kesin hükümsüzlük hallerini düzenler:

“Kanunun emredici hükümlerine, ahlaka, kamu düzenine, kişilik haklarına aykırı veya konusu imkânsız olan sözleşmeler kesin olarak hükümsüzdür.”

Bu hüküm doktrinde ve içtihatta tüzel kişi organ kararları açısından da uygulanır.

E. CHP Tüzüğü ve Yönetmelikleri

Kurultay Yönetmeliği m.3 — Olağan kurultay süresini düzenler:

“Kurultay iki (2) yılda bir toplanır. Parti Meclisi kararı ile en çok bir yıl ertelenebilir.”

Bu hüküm emredicidir.

Kurultay Yönetmeliği m.4 — Kurultay üyelerinin yapısını tanımlar. Doğal üyeler (Genel Başkan, Parti Meclisi, partili milletvekilleri ve bakanlar, Yüksek Disiplin Kurulu) ile seçilmiş üyeler (il kongrelerinde seçilen delegeler) iki kategori olarak düzenlenir. Seçilmiş üyeler il başına TBMM üye sayısının iki katı olarak belirlenir.

Kurultay Yönetmeliği m.7 — Kurultayın çağrı ve hazırlık usulünü düzenler.

m.7/1:

“Kurultayın toplanacağı yer, gün ve saat ile gündemi Parti Meclisince belirlenir ve en az otuz (30) gün önce Genel Başkanca duyurulur.”

m.7/3:

“Kurultay tarihinden en az 15 gün önce, kurultaya katılacak kurultay üyelerini belirleyen liste, Yüksek Seçim Kurulu’nun önceden belirleyeceği seçim kurulu başkanına iki nüsha olarak verilir.”

Kurultay Yönetmeliği m.22 — Olağanüstü kurultay rejimini düzenler.

m.22/1:

“Genel Başkan; doğrudan ya da Parti Meclisinin kararı veya kurultay üye tam sayısının beşte birinin onbeş günlük süre içinde noterden onaylı imzaları ile yaptıkları başvuru üzerine olağanüstü kurultayı toplantıya çağırır.”

m.22/3:

“İmzaların onbeşinci günün bitiminden itibaren yedi gün içerisinde Genel Başkanlığa teslim edilmiş olması gerekir. On beşinci günün bitiminden sonra imza çekilmesi hüküm ve sonuç doğurmaz.”

m.22/4 (kritik hüküm):

“Olağanüstü kurultayda gündemden başka bir konu görüşülemez. Seçim yapılamaz. Ancak Genel Başkan gündeme seçim maddesi koyabilir.”

m.22/5 (istisna hüküm):

“Olağanüstü kurultay isteminde bulunan kurultay üyelerinin sayısı üye tam sayısının salt çoğunluğunu sağlıyor ise gündeme, güvenoyu ve seçim maddesi konulabilir.”

m.22/6:

“Olağanüstü kurultay, en az on beş (15) gün önce ilgililere duyurulmak koşuluyla en geç kırk beş (45) gün içerisinde toplanır.”

F. Yargılama Hukuku Kaynakları

HMK m.165 — Bekletici mesele hükmünü düzenler. Bir davanın hükmü diğer bir davaya bağlı ise mahkeme diğer davanın sonuçlanmasını bekleyebilir.

6216 sayılı Anayasa Mahkemesi Kanunu m.49/5 — Anayasa Mahkemesi’nin bireysel başvuru kapsamında tedbir kararı verme yetkisini düzenler. Başvurucunun yaşamına ya da maddi veya manevi bütünlüğüne yönelik ciddi tehlike varsa Mahkeme tedbir kararı verebilir.

III. DELEGE YAPISININ HUKUKİ DURUMU

Mahkeme kararının doğrudan ve kaçınılmaz sonucu olarak Cumhuriyet Halk Partisi’nin hukuken geçerli bir seçilmiş üye yapısı bulunmamaktadır. Bu tespit aşağıdaki muhakeme zinciri üzerine kuruludur:

Mahkeme kararı, Kasım 2023 sonrası yapılan tüm il kongrelerini ve delege seçimlerini hükümsüz saymıştır. Kurultay Yönetmeliği m.4 hükmü uyarınca büyük kurultay üyelerinin seçilmiş bölümünü il kongrelerinde seçilen delegeler oluşturur. Bu delegeler hukuken yok hükmündedir.

2020 yılında yapılan 37. Olağan Kurultay’da seçilen delegelerin görev süresi ise Kurultay Yönetmeliği m.3’ün emredici hükmü uyarınca 2 yıl olup 2022’de dolmuştur. Dolayısıyla 2020 delegeleri de bugün hukuken görevli değildir.

SPK m.14’ün emredici hükmü büyük kongrenin “seçilmiş üyeler ile tabii üyelerden” oluşacağını öngörmektedir. Seçilmiş üyelerin yokluğu büyük kongrenin yasal yapısını eksik bırakır.

Bu durumda büyük kurultayın toplanabilmesi için önce delege seçim sürecinin yenilenmesi zorunludur. Bu hukuki olgu, hem mahkeme kararını destekleyenler hem de karşı çıkanlar için aynı sonucu doğurur: Karara dayanılıyorsa, kararın bu doğal sonucuna da katlanılması gerekir.

IV. KURULTAY TAKVİMİNİN YASAL UNSURLARI

A. Delege Yenileme Sürecinin Hukuki Yapısı

Yenilenmiş bir delege yapısı oluşturulması için aşağıdaki zincirin tamamlanması zorunludur:

Birinci aşama: Muhtarlık delege seçimleri. Üye kütüklerinin güncellenmesi, askıya çıkarılması, itirazların değerlendirilmesi ve kesinleşmesi süreçlerini içerir. SPK m.21 hükmü uyarınca yargı gözetimi altında yapılır. Tahmini süre 6-8 hafta.

İkinci aşama: İlçe kongreleri. SPK m.20 hükmü uyarınca her ilçede ilçe seçim kurulu denetiminde yapılır. Türkiye’de bulunan 973 ilçenin tamamında ardışık olarak yürütülmesi gerekir; ilçe seçim kurullarının kapasitesi nedeniyle eş zamanlı yapılması mümkün değildir. Tahmini süre 2-3 ay.

Üçüncü aşama: İl kongreleri. 81 ilde, ilçe kongrelerinin tamamlanmasının ardından, MYK’nın belirleyeceği takvimle yürütülür. Yine yargı gözetiminde. Tahmini süre 1-2 ay.

Dördüncü aşama: Büyük kurultay hazırlığı. Kurultay Yönetmeliği m.7/1 gereği en az 30 gün önce duyuru, m.7/3 gereği en az 15 gün önce delege listesinin YSK seçim kuruluna teslimi.

Toplam yasal asgari süre yaklaşık 6 ay, makul süre 7-8 aydır. Bu süre Kurultay Yönetmeliği m.3, m.4, m.7 hükümlerinin ve SPK m.20-21’in birlikte uygulanmasının doğal sonucudur; kısaltılması tüzüksel ve yasal olarak mümkün değildir.

B. 45 Günlük Olağanüstü Kurultay Talebinin Hukuki Engelleri

Kurultay Yönetmeliği m.22 üzerinden formüle edilen 1/5 imza ile olağanüstü kurultay talebi üç ayrı tüzüksel engelle karşı karşıyadır:

Çağrı yetkisinin münhasırlığı. m.22/1 hükmü açıktır: Çağrı yetkisi Genel Başkan’a aittir. 1/5 imza, çağrıyı zorlayan bir başvuru niteliğindedir; çağrının kendisi değildir. m.22/3 imzaların Genel Başkanlığa teslim edilmesini emreder. Mahkeme kararı uyarınca meşru Genel Başkan Kemal Kılıçdaroğlu olduğundan, hukuki muhatap odur.

Seçim yasağının kategorik niteliği. m.22/4 hükmü emredicidir: “Seçim yapılamaz.” 1/5 imzayla toplanan olağanüstü kurultayda Genel Başkan seçimi yapılması tüzüksel olarak yasaktır. İstisna ancak m.22/5’teki salt çoğunluk koşuluna bağlıdır.

Delege yapısı boşluğunun mantıksal kapanışı. 1/5 ya da salt çoğunluk hesabının hangi delege üzerinden yapılacağı sorusu hukuki bir çıkmaza işaret eder. Mahkeme kararı tüm 2023 sonrası delegeleri hükümsüz saymıştır; 2020 delegelerinin görev süresi dolmuştur. Hukuken geçerli bir delege yapısı yokken imza hesabı yapılamaz. Bu mantıksal çıkmaz, mahkeme kararının kendi iç tutarlılığının doğrudan sonucudur.

V. MAHKEME KARARININ HUKUKİ ZAYIFLIK NOKTALARI

A. Nitelendirme Sorunu — Mutlak Butlan mı İptal mi?

Yargıtay yerleşik içtihadı dernek ve şirketler hukukunda mutlak butlanı dar yorumlamaktadır. Mutlak butlan halleri tipik olarak şunlardır: toplantı veya karar yeter sayısının sağlanmaması; emredici kanun hükmüne açık aykırılık (örneğin üye olmayan kişinin organa seçilmesi); kararın konusunun imkânsız veya kamu düzenine aykırı olması.

CHP’nin 38. Kurultayı açısından dosya gerçeği olarak bu hallerden hiçbiri mevcut görünmemektedir. Toplantı yeter sayısı sağlanmış, delegeler usulüne uygun katılmış, seçilen kişi parti üyesidir, ilçe seçim kurulu denetimi altında oylama gerçekleşmiş ve mazbatalar verilmiştir.

Davanın esas iddiası “delege satın alma” yani irade fesadıdır. İrade fesadı (TBK m.30 vd. çerçevesinde yanılma, aldatma, korkutma) klasik olarak iptal edilebilirlik sebebidir, mutlak butlan değildir. Bir genel kurul kararının irade fesadı yoluyla alındığı iddiası varsa, bu nispi butlan/iptal davasının konusudur ve TMK m.83’teki hak düşürücü sürelere tabidir.

Mahkemenin iddiayı “mutlak butlan” olarak nitelendirmesi, hak düşürücü süre engelini aşma sonucunu doğurmaktadır — zira mutlak butlan süreye tabi değildir. Ancak bu nitelendirme Yargıtay yerleşik içtihadıyla bağdaşmamaktadır.

B. Hak Düşürücü Süre Sorunu

38. Olağan Kurultay 4-5 Kasım 2023 tarihinde gerçekleştirilmiştir. İptal davası 2025 yılında açılmıştır. TMK m.83’teki sürelerin (kararın öğrenildiği tarihten itibaren 1 ay, her halde karar tarihinden itibaren 3 ay) çoktan aşıldığı açıktır.

Eğer dava iptal davası niteliğinde görülseydi, mahkemenin süreyi resen göz önüne alarak davayı reddetmesi gerekirdi. Mutlak butlan nitelendirmesi bu süreyi devre dışı bırakmaktadır. Ancak hukuki nitelendirmenin doğru yapılması süre denetiminin sıhhati açısından kritiktir; aksi halde TMK m.83’teki 3 aylık hak düşürücü süre fiilen anlamsız hale gelir.

C. Anayasa m.79 ile Çatışma

38. Olağan Kurultay seçimleri SPK m.20-21 uyarınca ilçe seçim kurulu denetiminde gerçekleştirilmiş, sonuçlar YSK tarafından onaylanmış, mazbatalar düzenlenmiştir. Anayasa m.79/2’nin emredici hükmü uyarınca YSK kararları aleyhine başka bir mercie başvurulamaz; bu kararlar kesindir.

Hukuk mahkemesinin yaklaşık 2,5 yıl sonra bu kesinleşmiş seçim sonucunu “mutlak butlan” gerekçesiyle hükümsüz sayması, fonksiyonel olarak YSK kararının iptali sonucunu doğurmaktadır. Bu durum Anayasa m.79/2’nin emredici hükmü ile ciddi gerilim yaratmaktadır.

Karşı argüman olarak “mahkeme seçim sonucunu değil, kurultayın iradesi olarak geçerliliğini denetledi” denilebilirse de, sonuç itibarıyla YSK’nın onayladığı mazbataların geçersizleşmesi söz konusudur. Hukuki nitelendirmeden bağımsız olarak Anayasa m.79/2 ihlali tartışması açıktır.

D. Anayasa m.69 ile Çatışma — AYM Tekeli

Anayasa m.69/4 emredicidir: “Siyasi partilerin kapatılması, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının açacağı dava üzerine Anayasa Mahkemesince kesin olarak karara bağlanır.” Siyasi partilere uygulanacak en ağır yaptırımların (kapatma, devlet yardımından yoksun bırakma) yetkisi münhasıran Anayasa Mahkemesi’ne tanınmıştır.

Mahkemenin verdiği tedbir kararı partinin tüm yönetiminin değiştirilmesi sonucunu doğurmaktadır. Partinin tüzel kişiliği ortadan kalkmamakta ancak karar mekanizması tamamen başka bir yönetime devredilmektedir. Bu, fonksiyonel olarak partinin yönetimsel kontrolünün ele alınması anlamına gelmektedir.

Anayasa’nın bütünsel yorumu açısından şu argüman güçlüdür: Anayasa partiye en hafif müdahaleyi (devlet yardımından kısmen yoksun bırakma) dahi AYM tekeline almışsa, çok daha ağır bir müdahale olan “tüm yönetimi değiştirme” yetkisinin bir asliye/istinaf hukuk dairesine bırakıldığını düşünmek anayasal sistemle bağdaşmaz. Doktrinde “az olanı yapamayan çoğu da yapamaz” a fortiori argümanı bu noktada uygulanır.

E. Ölçülülük İlkesi İhlali (Anayasa m.13)

Anayasa m.13 ölçülülük testini üç aşamalı olarak öngörür: elverişlilik, gereklilik, orantılılık.

Mahkemenin verdiği tedbir kararıyla seçilmiş Genel Başkan, 60 üyeli Parti Meclisi ve 15 üyeli Yüksek Disiplin Kurulu görevden uzaklaştırılmıştır. Tedbir niteliğindeki bir kararla yüzlerce kişinin demokratik delege iradesiyle aldığı görev geri alınmıştır.

Daha hafif tedbirler düşünülebilirdi: davacılarla sınırlı sonuç doğuran bir karar; esas hakkındaki kararı bekleyici sınırlı tedbirler (örneğin parti malvarlığı üzerinde tasarruf sınırlandırılması); kısmi yönetim değişikliği. En ağır müdahalenin (tüm yönetimin değişmesi) daha hafif alternatifler tartışılmadan uygulanması gereklilik testini geçmemektedir.

VI. HUKUKİ KORUMA YOLLARI VE BEKLETİCİ MESELE

A. Yargıtay Temyiz Süreci

CHP’nin Yargıtay’a yaptığı temyiz başvurusu derdesttir. Yargıtay üç olası karar verebilir:

İlk ihtimal tedbirin kaldırılmasıdır — esas dava sonuçlanana kadar mevcut MYK’nın yetkisini koruması anlamına gelir. Bu durumda fiili olarak Özgür Özel yönetimi göreve döner.

İkinci ihtimal kararın esastan bozulmasıdır — yerleşik içtihatla çelişen mutlak butlan nitelendirmesinin düzeltilmesi, hak düşürücü süre nedeniyle davanın reddi sonucunu doğurabilir.

Üçüncü ihtimal kısmi bozmadır — tedbir kararının kaldırılması ancak esas davanın görülmeye devam etmesi.

Bu üç senaryodan herhangi biri, mahkeme kararına dayanarak başlatılacak delege seçim sürecini geriye dönük olarak geçersiz kılma riskini taşır.

B. Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvurusu

Özgür Özel ve ekibinin Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru yapması beklenmektedir. Başvuru noktaları şunlar olabilir: Anayasa m.33 (örgütlenme özgürlüğü) ihlali; Anayasa m.36 (adil yargılanma hakkı) ihlali; Anayasa m.68 (siyasi parti kurma ve faaliyet hakkı) ihlali; Anayasa m.13 (ölçülülük) ihlali.

6216 sayılı Kanun m.49/5 uyarınca Anayasa Mahkemesi tedbir kararı verme yetkisine sahiptir. Tedbir kararı, mahkeme kararının uygulanmasını durdurabilir ve bağımsız bir bekletici mesele oluşturabilir.

C. AİHM Yolu

Bireysel başvuru reddedilmesi halinde Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi yolu açıktır. AİHS m.11 (örgütlenme özgürlüğü) ve m.6 (adil yargılanma) çerçevesinde başvuru mümkündür. Türkiye, AİHM’nin siyasi partilere ilişkin yerleşik içtihatlarıyla bağlıdır.

D. Bekletici Mesele Çerçevesi

HMK m.165 anlamında, kesinleşmemiş bir karara dayanarak partinin tüm temel organlarının yenilenmesi hukuki güvenlik ilkesine (Anayasa m.2) aykırıdır. Üst yargı süreçleri sonuçlanmadan büyük kurultay tertiplenmesi iki ciddi risk doğurur: birincisi yapılan kurultayın yeniden iptal edilebilirlik riski; ikincisi parti için onarılamaz sonuçlar (Hazine yardımının kesilmesi, milletvekili grubunun dağılması, seçimlerde aday gösterememe).

VII. EYLEM PLANI — HUKUKEN MEŞRU ÇERÇEVE

Mevcut hukuki çerçevede partinin meşru yönetiminin (mahkeme kararı uyarınca Kemal Kılıçdaroğlu ve 37. Olağan Kurultay’da seçilen organlar) atması gereken adımlar şunlardır:

A. Kongreler Takvimi İlanı

Kurultay Yönetmeliği m.3’ün emredici hükmü ve mahkeme kararının doğal sonucu olarak delege seçim sürecinin başlatılması zorunludur. Parti Meclisi’nin Kongreler Yönetmeliği çerçevesinde aşağıdaki takvimi resmen ilan etmesi gerekir: muhtarlık delege seçimlerinin başlangıç tarihi, ilçe kongrelerinin başlangıç ve bitiş tarihleri, il kongrelerinin programı, büyük kurultay tahmini tarihi.

Bu ilanın gerekçesinde SPK m.20-21 ve Kurultay Yönetmeliği m.4’ün hükümlerine açık atıf yapılmalıdır.

B. Üst Yargı Süreçlerinin Beklenmesi

Yargıtay temyiz başvurusunun esasa ilişkin kararının ve Anayasa Mahkemesi’ne yapılması muhtemel bireysel başvurunun sonuçlarının beklenmesi, HMK m.165 anlamında hukuki güvenlik ilkesinin gereğidir. Bu süreçlerin sonuçlarına göre delege seçim takvimi gerekirse uyarlanmalıdır.

C. Olağanüstü Kurultay Taleplerinin Tüzüksel Değerlendirilmesi

m.22/1 uyarınca yapılacak çağrı taleplerinin tüzüksel koşullara uygunluğu (1/5 imza eşiği, 15 günlük süre, noter onayı, Genel Başkanlığa teslim) titizlikle denetlenmelidir. Salt çoğunluk şartı sağlanmayan taleplerde m.22/4 kapsamında seçim yapılması mümkün değildir.

D. Genel Başkan Açıklaması

Kemal Kılıçdaroğlu’nun kamuoyu açıklamasında üç hukuki noktanın net bir şekilde ifade edilmesi gerekir: yasaların izin verdiği en kısa sürede kurultaya gidileceği, ancak bu sürenin tüzüksel zorunluluklarla 6-8 ay olduğu, ve bu kurultayda kendisinin aday olmayacağı. Aday olmama beyanı, Genel Başkan’ın eylemlerinin parti içi siyasi mücadelenin tarafı olarak değil, hukuki çerçevenin koruyucusu olarak algılanmasını sağlar.

E. Bu Dönemde Yapılabilecek Kurumsal İşler

7-8 aylık sürede parti aşağıdaki kurumsal işleri tamamlayabilir: Tüzük m.20 kapsamında Yüksek Disiplin Kurulu’nun mekanizmasının işletilmesi; etik adaylık standartlarının yükseltilmesi; SPK m.74 standartlarının üzerinde mali şeffaflık taahhüdü; siyasi parti vakfı, siyaset akademisi, demokrasi enstitüsü gibi kalıcı kurumların inşası; bir sonraki kurultaya sunulmak üzere kapsamlı tüzük reformu hazırlığı.

VIII. SONUÇ VE ÖZET DEĞERLENDİRME

Mevcut kriz, hukuki nitelendirmesi tartışmalı bir mahkeme kararından doğmuştur. Karar dört temel hukuki cepheden tartışmaya açıktır: hukuki nitelendirme hatası (mutlak butlan/iptal ayrımı); hak düşürücü süre meselesi (TMK m.83); Anayasa m.79/2’nin emredici hükmü ile çatışma (YSK kararlarının kesinliği); Anayasa m.69’un AYM tekeli ile gerilim; Anayasa m.13 ölçülülük ilkesi ihlali.

Ancak karar bugün yürürlüktedir ve hukuki sonuçlarını doğurmaktadır. Bu yürürlük sırasında atılacak adımların kararın kendi iç mantığıyla tutarlı, tüzüksel ve yasal çerçeveye sıkı sıkıya bağlı olması zorunludur.

Bu çerçevenin gerektirdiği takvim 6-8 aylık bir süreçtir. Bu süre keyfi olarak uzatılmayacak, ama hukuki zorunluluklar da çiğnenmeyecektir. Bu sürede paralel olarak işleyen üst yargı süreçleri (Yargıtay, Anayasa Mahkemesi) sonuçlandığında, partinin geleceğine ilişkin hukuki belirsizlik büyük ölçüde giderilecektir.

Hukuk devleti ilkesi (Anayasa m.2), parti içi demokrasi prensibi (SPK m.93) ve örgütlenme özgürlüğü (Anayasa m.33) bir arada uygulandığında, Cumhuriyet Halk Partisi’nin önündeki yol şudur: Hukuken sağlam, tüzüksel olarak kusursuz, kimsenin itiraz edemeyeceği bir kurultayın tertiplenmesi. Bu, mevzuatın emredici hükümlerinin ve mahkeme kararının kendi iç mantığının ortak gereğidir.

Hazırlayan notu:

Bu doküman tamamen birincil hukuki kaynaklara — Anayasa, 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu, Türk Medeni Kanunu, Türk Borçlar Kanunu, 6216 sayılı Kanun, HMK, CHP Tüzüğü ve Kurultay Yönetmeliği’ne — dayalı olarak hazırlanmıştır. Yargıtay yerleşik içtihatları ve Anayasa Mahkemesi siyasi parti içtihatları çerçevesinde değerlendirme yapılmıştır. Olgusal çerçeve 23 Mayıs 2026 itibarıyla kamuya açık kaynaklara dayanmaktadır.