Mutfakta yangın, ekranda şölen: ‘Ekmeksiz sirk’ devrini yaşıyoruz

Türkiye’de gıda enflasyonu dünya sıralamasında en üst basamaklarda yer alırken ulusal kanallardaki yemek yarışmaları ile ülke genelindeki gastronomi festivallerinin sayısında rekor artış yaşanıyor. Ekonomik kriz dönemlerinde ekranda eş zamanlı olarak artan ‘şiddet’ ve ‘yemek’ temalı yayınların, izleyicinin temel içgüdülerini hedef alarak “sanal bir tokluk” hissi yarattığı düşünülüyor.

GIDA ENFLASYONUNDA DÜNYA DÖRDÜNCÜSÜYÜZ

Türkiye’deki gıda fiyatlarındaki artışın boyutları da ortaya çıktı. Çeşitli raporlara göre Türkiye gıda pahalılığında dünyada dördüncü sırada.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre yıllık gıda enflasyonu yüzde 35,45 seviyesinde açıklanırken; Birleşik Kamu-İş Konfederasyonu’nun (KAMU-AR) Temmuz 2026 raporu, halkın çarşı ve pazarda hissettiği yıllık gıda enflasyonunun yüzde 60,9 olduğunu kaydetti.

Rapora göre gıda fiyatları 74 aydır kesintisiz olarak artış gösteriyor. Kamu çalışanlarının reel alım gücünün son 5 yılda gıda fiyatları karşısında yüzde 41,2 oranında eridiği, meyve fiyatlarındaki yıllık artışın ise yüzde 58,1’i bulduğu kaydedildi.

GÜNDE 4 SAAT YEMEK YAYINI YAPILIYOR

Gıdaya erişim maliyetleri artarken yiyecek-içecek temalı etkinlikler ve televizyon yayınları ise genişlemeye devam ediyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından yürütülen Türkiye Kültür Yolu Festivali, 2026 yılı itibarıyla 26 şehre yayıldı. Bu festival kapsamında sekiz ay boyunca yüzlerce gastronomi etkinliği düzenlenirken akademik verilere göre yerel yönetimler ve özel sektörün katılımıyla Türkiye’de yılda 350’den fazla yiyecek-içecek temalı festival yapılıyor.

Medya sektöründe ise yemek programları ana akım televizyonların yayın akışlarının üçte birini oluşturuyor. Ulusal kanalların en çok izlenen “prime-time” kuşaklarında haftanın 7 günü, günde ortalama 4 saat yemek yarışmaları ekrana geliyor.

İÇGÜDÜLER EKRANDA MANİPÜLE EDİLİYOR

Gıda enflasyonunun yüksek olduğu bir dönemde lüks tüketim ve israfın sergilendiği gastronomi programları ile mafya/şiddet dizilerinin aynı anda yayınlanmasının insan psikolojisi üzerindeki etkileri de gündemde.

Yapılan değerlendirmelere göre medya, insanın evrimsel olarak en temel içgüdüleri olan beslenme, şiddet, korku duygularını hedef alıyor. İzleyicilerin, ekonomik olarak erişemediği gıdaları ekran üzerinden görsel olarak tüketerek ‘sanal bir tatmin’ yaşadığı; şiddet içerikleriyle ise korku ve uyuşma haline itildiği belirtiliyor.

ROMA’NIN ‘EKMEK VE SİRK’ POLİTİKASI

Televizyon ekranlarındaki yemek ve şiddet sarmalını Roma İmparatorluğu dönemindeki ekmek ve sirk politikasıyla bağdaştırmak mümkün.

Tarihsel olarak Roma’da yönetici sınıfın halk isyanlarını engellemek ve yoksulluğu unutturmak için halka bedava buğday dağıttığı ve onları gladyatör dövüşlerindeki kanlı gösterilerle oyaladığı biliniyor. Günümüzde ise bu politika ekmeksiz sirk biçimini almaya başladı. Vatandaşın temel gıdaya erişim gücü düşerken, ekranlardaki mafya ve şiddet içerikli dizilerin “sirk” işlevi gördüğü, ulaşılamayan yemeklerin ise fiziki doyumu değil, görsel bir şöleni temsil ederek kitleleri kendi ekonomik gerçekliğine yabancılaştırdığı düşünülüyor.

Kaynak: Aydınlık